Édith Piaf : la voix de la France

Édith Piaf, de son vrai nom Édith Giovanna Gassion, est née à Paris le 19 décembre 1915. Des décennies après sa mort, en 1963, elle reste l'une des chanteuses françaises les plus connues au monde, et pour beaucoup d'étrangers, sa voix est celle de la France.

Asıl adı Édith Giovanna Gassion olan Édith Piaf, 19 Aralık 1915'te Paris'te doğdu. 1963'teki ölümünün üzerinden onlarca yıl geçmesine rağmen hâlâ dünyanın en tanınmış Fransız şarkıcılarından biri ve pek çok yabancı için onun sesi Fransa'nın sesi.

Elle mesurait à peine un mètre quarante-sept, mais sa voix remplissait les plus grandes salles. Sa vie, faite de misère, de gloire et de drames, ressemble à l'une de ses chansons.

Boyu ancak 1,47 metreydi, ama sesi en büyük salonları doldururdu. Yoksulluk, şöhret ve trajedilerle dolu hayatı, şarkılarından birine benziyor.

Édith a grandi dans la misère du Paris populaire. La légende veut qu'elle soit née sur un trottoir de la rue de Belleville ; en réalité, elle a vu le jour à l'hôpital Tenon, tout près de là. Sa mère, Annetta Maillard, chantait dans les rues et les cafés, et son père, Louis Gassion, était contorsionniste. Sa mère l'a vite abandonnée, et c'est sa grand-mère paternelle qui l'a élevée pendant plusieurs années, à Bernay, en Normandie, dans la maison close qu'elle tenait.

Édith, Paris'in yoksul halk mahallelerinde büyüdü. Efsaneye göre Belleville Caddesi'nde bir kaldırımın üzerinde doğmuştu; aslında hemen yakındaki Tenon Hastanesi'nde dünyaya geldi. Annesi Annetta Maillard sokaklarda ve kafelerde şarkı söylerdi, babası Louis Gassion ise bir kontorsiyonistti. Annesi onu kısa sürede terk etti ve birkaç yıl boyunca onu, Normandiya'daki Bernay'de işlettiği genelevde babaannesi büyüttü.

Son enfance a été marquée par la pauvreté et la maladie. Entre trois et sept ans, elle aurait presque perdu la vue ; selon la légende, elle a guéri après un pèlerinage à Lisieux, auprès de sainte Thérèse. Ensuite, elle a suivi son père sur les routes et chantait pendant ses numéros de rue. À quinze ans, elle l'a quitté et a commencé à chanter seule dans les rues de Paris pour quelques pièces.

Çocukluğu yoksulluk ve hastalıkla geçti. Rivayete göre üç ile yedi yaşları arasında neredeyse kör olmuştu; efsaneye göre Lisieux'deki Azize Thérèse'ye yapılan bir hac ziyaretinden sonra iyileşti. Ardından babasıyla birlikte yollara düştü ve babası sokakta gösteri yaparken şarkı söyledi. On beş yaşında babasından ayrıldı ve birkaç bozuk para için Paris sokaklarında tek başına şarkı söylemeye başladı.

En 1935, à vingt ans, Édith chantait au coin d'une rue, près des Champs-Élysées, quand Louis Leplée l'a remarquée. Il dirigeait Le Gerny's, un cabaret chic du quartier, et lui a aussitôt proposé d'y chanter. C'est lui qui l'a surnommée « la Môme Piaf » : elle ne mesurait qu'un mètre quarante-sept, et en argot parisien, un « piaf » est un moineau.

1935'te yirmi yaşındaki Édith, Champs-Élysées yakınlarında bir sokak köşesinde şarkı söylerken Louis Leplée onu fark etti. Leplée, semtteki şık kabarelerden biri olan Le Gerny's'nin sahibiydi ve ona hemen orada sahneye çıkmayı önerdi. Ona “la Môme Piaf” lakabını takan da oydu: Édith yalnızca 1,47 metre boyundaydı ve Paris argosunda “piaf” serçe demekti.

Elle a débuté au Gerny's à l'automne 1935, dans une petite robe noire toute simple, qui allait devenir sa marque. Le public parisien a tout de suite été conquis par cette voix brute et puissante. Mais en avril 1936, Leplée a été assassiné chez lui. La police a interrogé la jeune chanteuse, et l'affaire a fait la une des journaux, au point de menacer sa carrière naissante.

1935 sonbaharında Le Gerny's'de ilk kez sahneye çıktı; üzerinde, sonradan simgesi haline gelecek sade, küçük siyah bir elbise vardı. Parisli seyirciler bu ham ve güçlü sese hemen hayran kaldı. Ancak Nisan 1936'da Leplée evinde öldürüldü. Polis genç şarkıcıyı sorguya çekti, olay gazetelerin manşetlerine taşındı ve daha yeni başlayan kariyeri tehlikeye girdi.

C'est le parolier Raymond Asso qui l'a remise sur pied. Devenu son mentor et son amant, il lui a appris à se tenir en scène, a choisi son répertoire et a écrit pour elle des chansons comme « Mon légionnaire ». En 1937, elle est passée à l'ABC, un grand music-hall parisien, sous un nouveau nom : Édith Piaf.

Onu yeniden ayağa kaldıran söz yazarı Raymond Asso oldu. Asso onun hem akıl hocası hem sevgilisi oldu; ona sahnede nasıl duracağını öğretti, repertuvarını seçti ve onun için “Mon légionnaire” gibi şarkılar yazdı. 1937'de büyük bir Paris müzikholü olan ABC'de yeni bir adla sahneye çıktı: Édith Piaf.

Pendant l'Occupation allemande, Piaf a continué à chanter dans les cabarets et les music-halls de Paris, et sa popularité n'a cessé de grandir. Après la Libération, elle est devenue une vraie vedette et partait de plus en plus souvent en tournée, en France comme à l'étranger.

Alman işgali sırasında Piaf, Paris'in kabarelerinde ve müzikhollerinde şarkı söylemeyi sürdürdü ve popülerliği giderek arttı. Kurtuluştan sonra gerçek bir yıldız oldu ve hem Fransa'da hem yurt dışında giderek daha sık turneye çıktı.

Les années 1950 ont été le sommet de sa carrière. Elle a triomphé à l'Olympia, le music-hall le plus célèbre de Paris, et a conquis l'Amérique : en 1956, elle a chanté au Carnegie Hall, à New York. Elle travaillait avec les meilleurs auteurs et compositeurs de l'époque, comme Marguerite Monnot, qui a écrit la musique de plusieurs de ses grands succès.

1950'ler kariyerinin zirvesiydi. Paris'in en ünlü müzikholü Olympia'da büyük başarılar kazandı ve Amerika'yı fethetti: 1956'da New York'taki Carnegie Hall'da şarkı söyledi. Dönemin en iyi söz yazarları ve bestecileriyle çalıştı; bunlardan biri, en büyük hitlerinden birkaçının müziğini yazan Marguerite Monnot'ydu.

« La Vie en rose » (1947) est sans doute sa chanson la plus célèbre. Piaf en a écrit elle-même les paroles, sur une musique de Louiguy. Dans le monde entier, elle évoque l'amour à la française, et d'innombrables artistes l'ont reprise, de Louis Armstrong à Grace Jones.

“La Vie en rose” (1947) muhtemelen en ünlü şarkısıdır. Sözlerini Piaf'ın kendisi yazdı, müziğini ise Louiguy besteledi. Şarkı tüm dünyada Fransız usulü aşkı çağrıştırır ve Louis Armstrong'dan Grace Jones'a kadar sayısız sanatçı tarafından yorumlanmıştır.

« Non, je ne regrette rien » (1960) a été composée par Charles Dumont sur des paroles de Michel Vaucaire. Piaf l'a chantée à l'Olympia à partir de la fin de 1960, alors qu'elle était déjà très malade. On y voit souvent un résumé de sa vie : malgré les épreuves, elle refusait de regarder en arrière.

“Non, je ne regrette rien” (1960), Michel Vaucaire'in sözleri üzerine Charles Dumont tarafından bestelendi. Piaf bu şarkıyı 1960'ın sonlarından itibaren, zaten çok hastayken Olympia'da söyledi. Şarkı çoğu zaman hayatının bir özeti olarak görülür: Yaşadığı onca zorluğa rağmen geriye bakmayı reddediyordu.

Parmi ses autres succès, il y a « L'Hymne à l'amour » (1950), écrit pour Marcel Cerdan, le grand amour de sa vie, « Padam, padam » (1951), l'histoire d'un air qui ne la quitte plus et lui rappelle ses amours passées, et « Milord » (1959), où une fille du port tente de consoler un riche voyageur anglais. Dans chacune, on reconnaît tout de suite sa voix et son intensité.

Diğer hitleri arasında hayatının büyük aşkı Marcel Cerdan için yazılan “L'Hymne à l'amour” (1950), peşini bırakmayan ve ona eski aşklarını hatırlatan bir melodiyi anlatan “Padam, padam” (1951) ve bir liman kızının zengin bir İngiliz yolcuyu teselli etmeye çalıştığı “Milord” (1959) var. Her birinde onun sesini ve yoğunluğunu hemen tanırsınız.

La Vie en rose (1947) : sa chanson la plus connue, devenue un classique dans le monde entier.

La Vie en rose (1947): en tanınmış şarkısı, bugün tüm dünyada bir klasik.

L'Hymne à l'amour (1950) : une déclaration d'amour à Marcel Cerdan, devenue un chant de deuil après sa mort.

L'Hymne à l'amour (1950): Marcel Cerdan'a bir aşk ilanı; onun ölümünden sonra bir yas şarkısına dönüştü.

Milord (1959) : une fille du port console un riche voyageur, sur des paroles de Georges Moustaki.

Milord (1959): bir liman kızı zengin bir yolcuyu teselli eder; sözleri Georges Moustaki'nin.

Non, je ne regrette rien (1960) : une chanson de courage, souvent vue comme son testament.

Non, je ne regrette rien (1960): bir cesaret şarkısı, çoğu zaman onun vasiyeti olarak görülür.

La Foule (1957) : l'adaptation d'une valse de l'Argentin Ángel Cabral, sur un amour trouvé puis perdu dans la foule.

La Foule (1957): Arjantinli Ángel Cabral'ın bir valsinin uyarlaması; kalabalıkta bulunup kaybedilen bir aşkı anlatır.

Sa vie amoureuse a été aussi intense et dramatique que ses chansons. Elle a eu de nombreux amants, souvent plus jeunes qu'elle. Mais son grand amour a été le boxeur Marcel Cerdan, champion du monde des poids moyens en 1948. Leur liaison passionnée, que la presse suivait de près, a duré de 1948 à 1949. Cerdan, lui, était marié et père de famille.

Aşk hayatı da şarkıları kadar yoğun ve dramatikti. Çoğu kendisinden genç pek çok sevgilisi oldu. Ama hayatının büyük aşkı, 1948'de orta sıklette dünya şampiyonu olan boksör Marcel Cerdan'dı. Basının yakından izlediği tutkulu ilişkileri 1948'den 1949'a kadar sürdü. Cerdan ise evli ve çocuk sahibiydi.

En octobre 1949, l'avion qui emmenait Cerdan à New York, où il devait la retrouver, s'est écrasé aux Açores. Piaf ne s'en est jamais vraiment remise. Le soir même, elle a tenu à chanter et a dédié son tour de chant à Cerdan. Depuis, « L'Hymne à l'amour » reste associé à son nom.

Ekim 1949'da, Cerdan'ı Piaf'la buluşacağı New York'a götüren uçak Azor Adaları'nda düştü. Piaf bu acıyı hiçbir zaman tam olarak atlatamadı. Aynı akşam sahneye çıkmakta ısrar etti ve gösterisini Cerdan'a adadı. O günden beri “L'Hymne à l'amour” onun adıyla anılır.

Elle a aussi aimé Yves Montand, qu'elle a aidé à se lancer en 1944, et Georges Moustaki, de dix-neuf ans son cadet. En 1952, elle a épousé le chanteur Jacques Pills, mais leur mariage n'a duré que quelques années. En 1962, elle s'est mariée avec Théo Sarapo, un jeune chanteur d'origine grecque, de vingt ans plus jeune qu'elle, qui est resté à ses côtés jusqu'à la fin.

1944'te kariyerine başlamasına yardım ettiği Yves Montand'ı ve kendisinden on dokuz yaş küçük Georges Moustaki'yi de sevdi. 1952'de şarkıcı Jacques Pills ile evlendi, ama evlilik yalnızca birkaç yıl sürdü. 1962'de kendisinden yirmi yaş küçük, Yunan asıllı genç şarkıcı Théo Sarapo ile evlendi; Sarapo sonuna kadar yanında kaldı.

Piaf savait aussi repérer les talents. Elle a soutenu de jeunes artistes qui sont devenus célèbres, comme Charles Aznavour, qui a été un temps son secrétaire et son chauffeur, ou les Compagnons de la chanson, avec qui elle a enregistré « Les Trois Cloches » en 1946.

Piaf yeteneği fark etmeyi de bilirdi. Sonradan ünlenen genç sanatçılara destek oldu: Bir süre sekreterliğini ve şoförlüğünü yapan Charles Aznavour ya da 1946'da birlikte “Les Trois Cloches”u kaydettiği Les Compagnons de la chanson grubu bunlardan bazılarıdır.

Dans les années 1950, sa santé s'est fortement dégradée. Après un grave accident de voiture en 1951, on lui a donné de la morphine pour calmer ses douleurs, et elle en est devenue dépendante. Elle souffrait aussi de polyarthrite rhumatoïde et buvait beaucoup.

1950'lerde sağlığı ciddi biçimde bozuldu. 1951'deki ağır bir trafik kazasının ardından ağrılarını dindirmek için ona morfin verildi ve morfine bağımlı hale geldi. Ayrıca romatoid artritten muzdaripti ve çok içiyordu.

Elle a eu d'autres accidents et a souvent été hospitalisée, mais elle continuait de monter sur scène, même quand elle tenait à peine debout. Ses concerts de 1961 à l'Olympia sont restés célèbres : ils ont sauvé la salle de Bruno Coquatrix de la faillite. En septembre 1962, elle a même chanté sur la tour Eiffel.

Başka kazalar da geçirdi ve sık sık hastaneye yattı, ama ayakta zor durduğu zamanlarda bile sahneye çıkmayı sürdürdü. 1961'deki Olympia konserleri ünlüdür: Bruno Coquatrix'in salonunu iflastan kurtardılar. Eylül 1962'de Eyfel Kulesi'nde bile şarkı söyledi.

Édith Piaf est morte le 10 octobre 1963 près de Grasse, dans le sud de la France, à seulement quarante-sept ans. Son corps a été ramené discrètement à Paris, et sa mort n'a été annoncée que le lendemain. Le 14 octobre, des dizaines de milliers de personnes ont suivi son cercueil jusqu'au cimetière du Père-Lachaise. L'Église a refusé de lui accorder une messe à cause de sa vie privée, mais un prêtre est tout de même venu bénir sa tombe.

Édith Piaf, 10 Ekim 1963'te Fransa'nın güneyinde, Grasse yakınlarında henüz kırk yedi yaşındayken öldü. Cenazesi gizlice Paris'e getirildi ve ölümü ancak ertesi gün duyuruldu. 14 Ekim'de on binlerce kişi tabutunu Père-Lachaise Mezarlığı'na kadar izledi. Kilise, özel hayatı nedeniyle onun için cenaze ayini yapmayı reddetti, ama yine de bir rahip gelip mezarını kutsadı.

Son ami le poète Jean Cocteau est mort le 11 octobre, le jour même où l'on a annoncé sa disparition. Cette coïncidence a encore renforcé la légende de la chanteuse.

Yakın dostu şair Jean Cocteau, Piaf'ın ölümünün duyurulduğu gün olan 11 Ekim'de öldü. Bu tesadüf, şarkıcının efsanesini daha da güçlendirdi.

Plus de soixante ans après sa mort, Piaf reste une figure majeure de la culture française. On l'écoute dans le monde entier, ses disques se sont vendus par millions, et des artistes de tous les styles reprennent encore ses chansons.

Ölümünün üzerinden altmış yıldan fazla geçmesine rağmen Piaf, Fransız kültürünün en önemli isimlerinden biri olmayı sürdürüyor. Tüm dünyada dinleniyor, milyonlarca plak sattı ve her tarzdan sanatçı hâlâ onun şarkılarını yorumluyor.

Son influence dépasse la musique. Pour beaucoup, elle incarne une certaine idée de la chanson française : sincère, passionnée, sans compromis. Sa voix vibrante, sa présence en scène et sa façon de vivre chaque mot ont marqué des générations d'artistes.

Etkisi müziğin ötesine geçiyor. Pek çok kişi için Fransız şansonunun belli bir anlayışını temsil ediyor: içten, tutkulu, ödünsüz. Titreşen sesi, sahnedeki varlığı ve her kelimeyi yaşayarak söyleyişi, kuşaklar boyu sanatçıları etkiledi.

Sa vie a inspiré de nombreux livres, films, pièces et spectacles musicaux. Dans « La Môme » (2007), d'Olivier Dahan, Marion Cotillard joue Piaf, un rôle qui lui a valu l'Oscar de la meilleure actrice. En France et ailleurs, des rues et des places portent son nom, et un petit musée lui est consacré à Paris.

Hayatı pek çok kitaba, filme, tiyatro oyununa ve müzikale ilham verdi. Olivier Dahan'ın “La Môme” (2007) filminde Piaf'ı canlandıran Marion Cotillard, bu rolle En İyi Kadın Oyuncu Oscar'ını kazandı. Fransa'da ve başka ülkelerde sokaklara ve meydanlara onun adı verildi, Paris'te de ona adanmış küçük bir müze var.

Pour qui apprend le français, ses chansons sont une belle porte d'entrée dans la langue. Les paroles sont souvent simples, la diction de Piaf est très nette, et on y retrouve les grands thèmes de toujours : l'amour, la perte, l'espoir.

Fransızca öğrenenler için şarkıları dile açılan güzel bir kapı. Sözleri çoğu zaman basit, Piaf'ın diksiyonu çok net ve hep aynı büyük temaları işliyor: aşk, kayıp ve umut.

On l'appelle encore « la voix de la France ». Son talent et sa vie hors du commun ont fait d'elle une légende, et ses chansons touchent aujourd'hui des millions de personnes, bien au-delà des frontières françaises.

Ona hâlâ “Fransa'nın sesi” deniyor. Yeteneği ve sıra dışı hayatı onu bir efsane yaptı; şarkıları bugün Fransa sınırlarının çok ötesinde milyonlarca insana dokunuyor.

Partie des rues de Belleville, elle a fini sur les plus grandes scènes du monde. Sa vie n'a jamais été paisible, mais elle a tout donné à la chanson, et sa voix résonne encore aujourd'hui.

Belleville sokaklarından yola çıktı ve dünyanın en büyük sahnelerine ulaştı. Hayatı hiç sakin olmadı, ama şarkıya her şeyini verdi ve sesi bugün hâlâ yankılanıyor.