Louis Pasteur et la naissance de la médecine moderne

Louis Pasteur (1822-1895) est sans doute le savant français le plus célèbre. Il a montré que de nombreuses maladies sont causées par des microbes, il a mis au point les premiers vaccins fabriqués en laboratoire et il a inventé un procédé de conservation qui porte son nom : la pasteurisation. Chaque fois que l'on boit un verre de lait ou que l'on se fait vacciner, on profite un peu de son travail.

Louis Pasteur (1822-1895) belki de en ünlü Fransız bilim insanıdır. Pek çok hastalığa mikropların yol açtığını gösterdi, laboratuvarda üretilen ilk aşıları geliştirdi ve kendi adını taşıyan bir saklama yöntemi buldu: pastörizasyon. Ne zaman bir bardak süt içsek ya da aşı olsak, onun çalışmalarından biraz yararlanmış oluruz.

Pourtant, Pasteur n'était pas médecin. C'était un chimiste, et il est venu à la biologie presque par hasard, en répondant aux questions très concrètes de fabricants d'alcool, de vignerons et d'éleveurs. Il avait un caractère difficile et aimait la polémique, mais il savait construire des expériences si claires qu'elles laissaient peu de place au doute.

Oysa Pasteur hekim değildi. Kimyacıydı ve biyolojiye neredeyse tesadüfen, alkol üreticilerinin, bağcıların ve hayvan yetiştiricilerinin çok somut sorularına yanıt ararken geçti. Zor bir mizacı vardı ve tartışmayı severdi, ama deneylerini o kadar açık kurmayı bilirdi ki şüpheye pek yer kalmazdı.

Louis Pasteur naît le 27 décembre 1822 à Dole, dans le Jura. Son père, Jean-Joseph, est tanneur et ancien sous-officier des armées de Napoléon. Quelques années plus tard, la famille s'installe à Arbois, une petite ville de vignerons, où Louis grandit près de la tannerie familiale. À l'école, c'est un élève sérieux mais pas brillant. Il préfère dessiner : adolescent, il fait au pastel les portraits de ses parents et de ses voisins.

Louis Pasteur 27 Aralık 1822'de Jura bölgesindeki Dole'da doğar. Babası Jean-Joseph tabaktır ve Napolyon ordularında astsubaylık yapmıştır. Birkaç yıl sonra aile, bağcılarla dolu küçük bir kasaba olan Arbois'ya taşınır; Louis burada ailenin tabakhanesinin yanında büyür. Okulda çalışkan ama parlak olmayan bir öğrencidir. Resim yapmayı daha çok sever: ergenlik çağında anne babasının ve komşularının pastel portrelerini yapar.

Ses professeurs le poussent pourtant à continuer ses études. En 1842, il est reçu à l'École normale supérieure, mais seulement quinzième. Déçu de son rang, il repasse le concours l'année suivante et entre à l'École en 1843, classé quatrième. À Paris, il étudie la physique et la chimie et se passionne pour la cristallographie, la science qui étudie la forme et la structure des cristaux.

Yine de öğretmenleri onu okumaya devam etmesi için yüreklendirir. 1842'de École normale supérieure'ün giriş sınavını kazanır, ama ancak on beşinci olarak. Sıralamasından hayal kırıklığına uğrayınca ertesi yıl sınava yeniden girer ve 1843'te okula dördüncülükle girer. Paris'te fizik ve kimya okur ve kristallerin biçimini ve yapısını inceleyen bilim dalı olan kristalografiye tutkuyla bağlanır.

En 1848, à vingt-cinq ans, Pasteur fait sa première grande découverte. Il travaille sur deux substances que l'on trouve dans les dépôts des tonneaux de vin, l'acide tartrique et l'acide paratartrique. Elles ont la même composition chimique, mais ne se comportent pas de la même façon face à la lumière polarisée. Au microscope, Pasteur remarque que les cristaux tirés de l'acide paratartrique sont de deux sortes, chacune étant l'image de l'autre dans un miroir, comme la main droite et la main gauche. Il les trie un par un avec une pince.

1848'de, yirmi beş yaşındayken, Pasteur ilk büyük keşfini yapar. Şarap fıçılarının tortusunda bulunan iki madde üzerinde çalışmaktadır: tartarik asit ve paratartarik asit. İkisinin kimyasal bileşimi aynıdır, ama polarize ışık karşısında farklı davranırlar. Pasteur mikroskop altında, paratartarik asitten elde edilen kristallerin iki türlü olduğunu fark eder: her biri ötekinin aynadaki görüntüsüdür, tıpkı sağ el ile sol el gibi. Onları cımbızla tek tek ayırır.

Cette observation est à l'origine de la stéréochimie, qui étudie la forme des molécules dans l'espace. Elle fait connaître le jeune chimiste dans le monde scientifique. En 1849, il est nommé à la faculté des sciences de Strasbourg. La même année, il épouse Marie Laurent, la fille du recteur de l'académie. Elle sera toute sa vie son aide la plus fidèle : elle recopie ses notes et écrit sous sa dictée.

Bu gözlem, moleküllerin uzaydaki biçimini inceleyen stereokimyanın doğmasını sağlar. Genç kimyacı bu sayede bilim dünyasında tanınır. 1849'da Strazburg Fen Fakültesine atanır. Aynı yıl akademinin rektörünün kızı Marie Laurent ile evlenir. Marie, ömrü boyunca onun en sadık yardımcısı olacaktır: notlarını temize çeker ve onun yazdırdıklarını kaleme alır.

En 1854, Pasteur devient doyen de la nouvelle faculté des sciences de Lille, au cœur d'une région d'usines. Il veut que son enseignement serve aux industriels de la région. En 1856, un fabricant d'alcool de betterave, Louis Bigo, vient lui demander de l'aide : dans ses cuves, l'alcool tourne parfois et devient acide. Pour Pasteur, c'est le début d'un long détour de la chimie vers la biologie.

1854'te Pasteur, bir sanayi bölgesinin göbeğinde bulunan Lille'deki yeni Fen Fakültesinin dekanı olur. Verdiği eğitimin bölgedeki sanayicilerin işine yaramasını ister. 1856'da pancar alkolü üreten Louis Bigo ondan yardım ister: fıçılarındaki alkol bazen bozulup ekşimektedir. Pasteur için bu, kimyadan biyolojiye uzanan uzun bir yolculuğun başlangıcıdır.

Au microscope, il compare les cuves saines et les cuves malades. Il comprend que la fermentation n'est pas une simple réaction chimique : elle est l'œuvre d'êtres vivants minuscules. Les levures transforment le sucre en alcool, tandis que d'autres micro-organismes produisent de l'acide lactique. À chaque fermentation correspond donc un microbe particulier. En 1857, il présente ces résultats dans un mémoire sur la fermentation lactique.

Mikroskopla sağlam ve bozulmuş fıçıları karşılaştırır. Mayalanmanın basit bir kimyasal tepkime olmadığını, minicik canlıların işi olduğunu anlar. Mayalar şekeri alkole dönüştürür, başka mikroorganizmalar ise laktik asit üretir. Demek ki her mayalanmanın kendine özgü bir mikrobu vardır. 1857'de bu sonuçları laktik mayalanma üzerine bir bildiride sunar.

À cette époque, beaucoup de savants croient encore à la génération spontanée, une idée qui remonte à l'Antiquité : la vie pourrait apparaître toute seule dans la matière inerte. Selon eux, les microbes que l'on trouve dans un bouillon qui se gâte naissent du bouillon lui-même. Le naturaliste rouennais Félix Pouchet défend cette théorie avec énergie, et à partir de 1859, Pasteur l'affronte dans une longue querelle.

O dönemde pek çok bilim insanı hâlâ, kökü Antik Çağ'a uzanan kendiliğinden oluşum fikrine inanmaktadır: buna göre canlılar cansız maddeden kendiliğinden ortaya çıkabilir. Onlara göre bozulan bir et suyunda görülen mikroplar et suyunun kendisinden doğar. Roueneli doğa bilimci Félix Pouchet bu kuramı büyük bir hevesle savunur ve Pasteur 1859'dan itibaren onunla uzun bir tartışmaya girişir.

Pour lui répondre, Pasteur imagine une expérience simple. Il verse du bouillon dans des ballons de verre, étire leur col à la flamme et le courbe en forme de cou de cygne, puis il fait bouillir le liquide. L'air peut entrer, mais les poussières et les germes restent piégés dans la courbe du col. Le bouillon reste limpide pendant des mois. Si l'on casse le col, il se trouble en quelques jours.

Ona yanıt vermek için Pasteur basit bir deney tasarlar. Cam balonlara et suyu koyar, balonların boynunu alevde uzatıp kuğu boynu biçiminde büker, ardından sıvıyı kaynatır. Hava içeri girebilir, ama toz ve mikroplar boynun kıvrımında takılıp kalır. Et suyu aylarca berrak kalır. Boyun kırılırsa birkaç gün içinde bulanıklaşır.

Cette expérience a des conséquences immenses. Si les microbes ne naissent pas de rien et viennent toujours de l'extérieur, on peut empêcher leur développement : il suffit de stériliser ce que l'on veut garder propre et de le protéger. Cette idée simple deviendra la base de l'hygiène dans les hôpitaux et des méthodes modernes de conservation des aliments.

Bu deneyin sonuçları çok büyüktür. Mikroplar yoktan var olmuyor ve hep dışarıdan geliyorsa, çoğalmaları önlenebilir: temiz kalması istenen şeyi sterilize edip korumak yeterlidir. Bu basit fikir, hastanelerdeki hijyenin ve gıdaları saklamaya yönelik modern yöntemlerin temeli olacaktır.

En 1862, l'Académie des sciences récompense ses travaux par le prix Alhumbert. Le 7 avril 1864, Pasteur présente ses ballons au grand public lors d'une conférence restée célèbre à la Sorbonne. Pouchet ne s'avoue jamais vaincu, mais pour la plupart des savants, la question est réglée. Pasteur peut désormais se demander si des microbes ne seraient pas aussi responsables des maladies.

1862'de Bilimler Akademisi onun çalışmalarını Alhumbert Ödülü ile ödüllendirir. 7 Nisan 1864'te Pasteur, Sorbonne'da ünlü olmuş bir konferansta balonlarını geniş halka gösterir. Pouchet yenildiğini hiçbir zaman kabul etmez, ama bilim insanlarının çoğu için mesele kapanmıştır. Pasteur artık mikropların hastalıklardan da sorumlu olup olmadığını sorgulayabilir.

Puisque ce sont des microbes qui gâtent les liquides, il faut les détruire au bon moment. Pasteur met au point une méthode simple : chauffer le liquide quelques minutes à environ 55 ou 60 °C, sans le faire bouillir, puis le garder à l'abri de l'air. Les microbes responsables de l'altération sont tués, et le liquide se conserve beaucoup plus longtemps. Pasteur dépose un brevet en 1865, et le procédé prendra son nom : la pasteurisation.

Sıvıları bozan mikroplar olduğuna göre, onları doğru anda yok etmek gerekir. Pasteur basit bir yöntem geliştirir: sıvıyı kaynatmadan birkaç dakika boyunca yaklaşık 55 ila 60 °C'ye ısıtmak, sonra havayla temas ettirmeden saklamak. Bozulmaya yol açan mikroplar ölür ve sıvı çok daha uzun süre dayanır. Pasteur 1865'te bir patent alır ve yöntem ileride onun adıyla anılacaktır: pastörizasyon.

Pasteur l'applique d'abord au vin, l'une des grandes richesses de la France. À l'époque, beaucoup de vins tournent au vinaigre ou deviennent amers, surtout pendant les longs transports vers l'étranger, et les pertes sont énormes. Chauffé avec précaution, le vin voyage sans se gâter et garde à peu près son goût. Pasteur raconte ces recherches dans ses Études sur le vin, publiées en 1866.

Pasteur yöntemi ilk önce Fransa'nın en büyük zenginliklerinden biri olan şaraba uygular. O dönemde pek çok şarap, özellikle yurt dışına yapılan uzun taşımalar sırasında sirkeleşir ya da acılaşır ve kayıplar çok büyüktür. Dikkatle ısıtılan şarap bozulmadan yolculuk eder ve tadını büyük ölçüde korur. Pasteur bu araştırmaları 1866'da yayımlanan Şarap Üzerine İncelemeler adlı eserinde anlatır.

Il étudie ensuite la bière, et le procédé finit par s'étendre au lait. La pasteurisation du lait se généralise au début du XXe siècle, bien après sa mort. Elle fait fortement reculer les maladies transmises par le lait cru, comme la tuberculose bovine, qui touchaient surtout les jeunes enfants. C'est l'une des applications de ses travaux qui a sauvé le plus de vies.

Ardından birayı inceler ve yöntem sonunda süte de yayılır. Sütün pastörize edilmesi, onun ölümünden çok sonra, 20. yüzyılın başında yaygınlaşır. Çiğ sütle bulaşan, başta küçük çocukları etkileyen sığır tüberkülozu gibi hastalıkları büyük ölçüde geriletir. Bu, çalışmalarının en çok can kurtaran uygulamalarından biridir.

En 1865, son ancien professeur, le chimiste Jean-Baptiste Dumas, lui demande de sauver les élevages de vers à soie du sud de la France, ravagés par une épidémie. Pasteur hésite : il n'a jamais vu un ver à soie de sa vie. Il accepte pourtant et s'installe près d'Alès, dans le Gard. Après cinq ans de recherches, il montre qu'il s'agit en réalité de deux maladies différentes, la pébrine et la flacherie.

1865'te eski hocası, kimyacı Jean-Baptiste Dumas, ondan Güney Fransa'da bir salgının harap ettiği ipekböceği yetiştiriciliğini kurtarmasını ister. Pasteur tereddüt eder: hayatında hiç ipekböceği görmemiştir. Yine de kabul eder ve Gard bölgesinde, Alès yakınlarına yerleşir. Beş yıllık araştırmanın sonunda bunun aslında iki farklı hastalık olduğunu gösterir: pebrin ve flaşeri.

Contre la pébrine, il propose une méthode simple : examiner les papillons au microscope et ne garder que les œufs des femelles saines. Ces années sont aussi les plus dures de sa vie. Il avait déjà perdu sa fille aînée, Jeanne, emportée par la typhoïde en 1859. En 1865 meurent son père et sa petite Camille, âgée de deux ans, puis, en 1866, Cécile, douze ans, succombe à son tour à la typhoïde. En 1868, à quarante-cinq ans, une attaque cérébrale le laisse en partie paralysé du côté gauche. Il continue pourtant à travailler.

Pebrine karşı basit bir yöntem önerir: kelebekleri mikroskopla incelemek ve yalnızca sağlıklı dişilerin yumurtalarını ayırmak. Bu yıllar aynı zamanda hayatının en zor yıllarıdır. En büyük kızı Jeanne'ı 1859'da tifoya kurban vermişti. 1865'te babası ve iki yaşındaki küçük kızı Camille ölür, 1866'da da on iki yaşındaki Cécile tifodan hayatını kaybeder. 1868'de, kırk beş yaşındayken geçirdiği inme sonucu vücudunun sol yanı kısmen felç olur. Yine de çalışmayı sürdürür.

Dans les années 1870, Pasteur se tourne vers les maladies infectieuses des animaux d'élevage, en particulier le choléra des poules et le charbon, qui tue chaque année des milliers de moutons et de vaches. Au même moment, en Allemagne, le médecin Robert Koch montre que le charbon est causé par une bactérie, et une rivalité acharnée commence entre les deux hommes. C'est en étudiant le choléra des poules que Pasteur fait, presque par hasard, une découverte décisive.

1870'lerde Pasteur çiftlik hayvanlarının bulaşıcı hastalıklarına yönelir; özellikle de tavuk kolerasına ve her yıl binlerce koyun ile ineği öldüren şarbona. Aynı sıralarda Almanya'da hekim Robert Koch şarbona bir bakterinin yol açtığını gösterir ve iki adam arasında kıyasıya bir rekabet başlar. Pasteur, tavuk kolerasını incelerken neredeyse tesadüfen belirleyici bir keşif yapar.

Pendant l'été 1879, une culture de bactéries du choléra des poules reste oubliée au laboratoire. À la rentrée, on l'injecte à des poules : elles tombent à peine malades, puis guérissent. On leur injecte ensuite une culture fraîche et très virulente, et elles résistent, alors que des poules qui n'ont jamais été exposées meurent. Les bactéries vieillies avaient été affaiblies, et elles ont protégé les animaux.

1879 yazında laboratuvarda bir tavuk kolerası bakteri kültürü unutulur. Tatilden dönüşte bu kültür birkaç tavuğa enjekte edilir: tavuklar hafifçe hastalanır, sonra iyileşir. Ardından onlara taze ve çok öldürücü bir kültür verilir ve dayanırlar; oysa hiç maruz kalmamış tavuklar ölür. Yaşlanmış bakteriler zayıflamış ve hayvanları korumuştur.

Pasteur comprend tout de suite l'intérêt de cette observation : on peut affaiblir un microbe en laboratoire pour en faire un vaccin. Il généralise ainsi la méthode du médecin anglais Edward Jenner, qui, en 1796, protégeait contre la variole en inoculant la vaccine, une maladie de la vache. En hommage à Jenner, Pasteur propose d'appeler « vaccins » toutes ces nouvelles préparations.

Pasteur bu gözlemin önemini hemen kavrar: bir mikrop laboratuvarda zayıflatılarak aşıya dönüştürülebilir. Böylece İngiliz hekim Edward Jenner'ın yöntemini genelleştirir; Jenner 1796'da, ineklerin bir hastalığı olan inek çiçeğini aşılayarak insanları çiçek hastalığından korumuştu. Pasteur, Jenner'ın anısına bu yeni preparatların hepsine "aşı" (Fransızca vaccin) denmesini önerir.

Reste à convaincre. En mai 1881, à Pouilly-le-Fort, près de Melun, il organise une expérience publique sur le charbon. Cinquante moutons sont répartis en deux groupes : vingt-cinq reçoivent le vaccin, les vingt-cinq autres ne reçoivent rien. Le 31 mai, on injecte à tous une dose mortelle de bactéries du charbon. Pasteur a annoncé le résultat à l'avance, et beaucoup s'attendent à le voir échouer.

Şimdi sıra ikna etmeye gelmiştir. Mayıs 1881'de Melun yakınlarındaki Pouilly-le-Fort'ta şarbonla ilgili halka açık bir deney düzenler. Elli koyun iki gruba ayrılır: yirmi beşine aşı yapılır, diğer yirmi beşine hiçbir şey yapılmaz. 31 Mayıs'ta hepsine öldürücü dozda şarbon bakterisi enjekte edilir. Pasteur sonucu önceden açıklamıştır ve pek çok kişi onun başarısız olmasını beklemektedir.

Le 2 juin 1881, devant une foule de paysans, de vétérinaires, de journalistes et de savants, le résultat est sans appel : les vingt-cinq moutons vaccinés sont en bonne santé, alors que presque tous les autres sont déjà morts et que les derniers agonisent. Les journaux du monde entier racontent l'expérience, et Pasteur devient une célébrité bien au-delà de la France.

2 Haziran 1881'de çiftçilerden, veterinerlerden, gazetecilerden ve bilim insanlarından oluşan bir kalabalığın önünde sonuç tartışmasızdır: aşılanan yirmi beş koyun sağlıklıdır, öteki koyunların ise neredeyse hepsi ölmüş, son kalanlar da can çekişmektedir. Dünyanın dört bir yanındaki gazeteler deneyi haber yapar ve Pasteur Fransa'nın çok ötesinde ün kazanır.

À partir de 1880, Pasteur s'attaque à la rage. La maladie est assez rare, mais elle terrifie : transmise par la morsure d'un chien ou d'un loup enragé, elle est toujours mortelle une fois les premiers symptômes apparus. Dans les campagnes, on brûle encore les plaies au fer rouge, le plus souvent sans résultat.

Pasteur 1880'den itibaren kuduzla uğraşmaya başlar. Hastalık oldukça seyrektir ama dehşet saçar: kuduz bir köpeğin ya da kurdun ısırmasıyla bulaşır ve ilk belirtiler ortaya çıktığında her zaman öldürür. Kırsal kesimde yaralar hâlâ kızgın demirle dağlanır, çoğu zaman da sonuç alınamaz.

Avec ses collaborateurs, en particulier Émile Roux et Charles Chamberland, il cherche l'agent de la maladie. Ils ne peuvent pas le voir : le virus est bien trop petit pour les microscopes de l'époque. Ils parviennent pourtant à l'entretenir en l'inoculant de lapin en lapin. Ils font ensuite sécher à l'air, dans des flacons, des morceaux de moelle épinière de lapins morts de la rage. Plus la moelle sèche longtemps, plus le virus s'affaiblit.

Başta Émile Roux ve Charles Chamberland olmak üzere çalışma arkadaşlarıyla birlikte hastalığın etkenini arar. Onu göremezler: virüs, dönemin mikroskopları için fazlasıyla küçüktür. Yine de virüsü tavşandan tavşana aşılayarak canlı tutmayı başarırlar. Ardından kuduzdan ölmüş tavşanların omuriliğinden alınan parçaları şişelerin içinde havada kuruturlar. Omurilik ne kadar uzun süre kurursa virüs o kadar zayıflar.

Sur les chiens, les résultats sont encourageants : un chien vacciné après avoir été mordu ne tombe pas malade. Le vaccin peut agir après la morsure parce que la rage met souvent plusieurs semaines à se déclarer. Mais essayer sur un être humain est une autre affaire. Pasteur n'est pas médecin, et il sait qu'un échec serait terrible.

Köpeklerde sonuçlar umut vericidir: ısırıldıktan sonra aşılanan köpek hastalanmaz. Aşı ısırıktan sonra da etki gösterebilir, çünkü kuduzun ortaya çıkması çoğu zaman birkaç hafta sürer. Ama bunu bir insan üzerinde denemek bambaşka bir iştir. Pasteur hekim değildir ve bir başarısızlığın korkunç olacağını bilir.

Le 6 juillet 1885, une mère venue d'Alsace, alors allemande, arrive au laboratoire avec son fils Joseph Meister, neuf ans. Deux jours plus tôt, un chien enragé l'a mordu quatorze fois. Deux médecins, Alfred Vulpian et Jacques-Joseph Grancher, examinent l'enfant et le jugent perdu. Pasteur décide alors de tenter le traitement, et c'est Grancher qui fait les injections : en dix jours, Joseph reçoit treize piqûres de moelle de moins en moins séchée, donc de plus en plus virulente.

6 Temmuz 1885'te, o sırada Almanya'ya ait olan Alsas'tan gelen bir anne, dokuz yaşındaki oğlu Joseph Meister ile laboratuvara gelir. İki gün önce kuduz bir köpek çocuğu on dört yerinden ısırmıştır. İki hekim, Alfred Vulpian ve Jacques-Joseph Grancher, çocuğu muayene eder ve kurtulamayacağına karar verir. Bunun üzerine Pasteur tedaviyi denemeye karar verir; iğneleri ise Grancher yapar: on gün içinde Joseph'e, giderek daha az kurutulmuş, yani giderek daha öldürücü omurilikten on üç iğne yapılır.

Joseph Meister ne développe jamais la rage. En octobre, Pasteur soigne un deuxième garçon, Jean-Baptiste Jupille, un jeune berger du Jura mordu en protégeant ses camarades contre un chien enragé. La nouvelle fait le tour du monde. Des personnes mordues arrivent de toute l'Europe : en mars 1886, des paysans de la région de Smolensk, en Russie, mordus par un loup enragé, viennent même se faire soigner à Paris. En quelques mois, des centaines de personnes reçoivent le vaccin, et la grande majorité survit.

Joseph Meister hiçbir zaman kuduza yakalanmaz. Ekim ayında Pasteur ikinci bir çocuğu, arkadaşlarını kuduz bir köpekten korurken ısırılan Jura'lı genç çoban Jean-Baptiste Jupille'i tedavi eder. Haber bütün dünyaya yayılır. Avrupa'nın her yerinden ısırılmış insanlar gelir: Mart 1886'da kuduz bir kurdun ısırdığı, Rusya'nın Smolensk bölgesinden köylüler bile tedavi olmak için Paris'e gelir. Birkaç ay içinde yüzlerce kişiye aşı yapılır ve büyük çoğunluğu hayatta kalır.

Ce succès donne à Pasteur un prestige immense et prouve que l'on peut combattre une maladie jusque-là sans espoir. Les vaccins actuels contre la rage ne sont plus fabriqués à partir de moelle de lapin, mais le principe reste le même : après une morsure suspecte, on vaccine tout de suite, avant que la maladie n'apparaisse. Ce traitement sauve encore chaque année un grand nombre de vies.

Bu başarı Pasteur'e büyük bir saygınlık kazandırır ve o zamana kadar umutsuz sayılan bir hastalıkla savaşılabileceğini kanıtlar. Bugünkü kuduz aşıları artık tavşan omuriliğinden üretilmiyor, ama ilke aynıdır: şüpheli bir ısırıktan sonra hastalık ortaya çıkmadan hemen aşı yapılır. Bu tedavi bugün de her yıl çok sayıda hayat kurtarır.

Le succès du vaccin contre la rage donne l'idée de créer un établissement consacré à la fois aux soins, à la recherche sur les microbes et à l'enseignement. Une souscription internationale est lancée en 1886. Le tsar Alexandre III et l'empereur du Brésil Pierre II envoient de l'argent, mais aussi des milliers d'anonymes, parfois pour quelques centimes.

Kuduz aşısının başarısı, aynı anda tedaviye, mikrop araştırmalarına ve eğitime adanmış bir kurum kurma fikrini doğurur. 1886'da uluslararası bir bağış kampanyası başlatılır. Çar III. Aleksandr ve Brezilya İmparatoru II. Pedro para gönderir; binlerce sıradan insan da bazen yalnızca birkaç santim bağışlar.

L'Institut Pasteur est inauguré le 14 novembre 1888 à Paris, rue Dutot, en présence du président de la République, Sadi Carnot. Pasteur, très affaibli et trop ému, ne peut pas lire son discours lui-même : c'est son fils Jean-Baptiste qui le lit à sa place. Il dirige l'Institut jusqu'à sa mort, et celui-ci devient vite l'un des grands centres mondiaux de la microbiologie.

Pasteur Enstitüsü 14 Kasım 1888'de Paris'te, rue Dutot'da, Cumhurbaşkanı Sadi Carnot'nun katılımıyla açılır. Çok zayıf düşmüş ve fazlasıyla duygulanmış olan Pasteur konuşmasını kendisi okuyamaz: onun yerine oğlu Jean-Baptiste okur. Pasteur ölünceye dek enstitüyü yönetir ve enstitü kısa sürede dünyanın önde gelen mikrobiyoloji merkezlerinden biri olur.

Ses élèves prolongent son œuvre. En 1894, Émile Roux met au point un sérum contre la diphtérie, qui tuait alors beaucoup d'enfants. La même année, à Hong Kong, Alexandre Yersin découvre le bacille de la peste. En 1921, Albert Calmette et Camille Guérin administrent pour la première fois à un enfant le BCG, un vaccin contre la tuberculose. Très tôt, des instituts Pasteur ouvrent hors de France, à Saïgon dès 1891, puis à Tunis, à Alger et dans de nombreux autres pays.

Öğrencileri onun çalışmalarını sürdürür. 1894'te Émile Roux, o dönemde pek çok çocuğu öldüren difteriye karşı bir serum geliştirir. Aynı yıl Hong Kong'da Alexandre Yersin veba basilini keşfeder. 1921'de Albert Calmette ve Camille Guérin, tüberküloza karşı bir aşı olan BCG'yi ilk kez bir çocuğa uygular. Çok geçmeden Fransa dışında da Pasteur enstitüleri açılır: 1891'de Saygon'da, ardından Tunus'ta, Cezayir'de ve başka birçok ülkede.

Aujourd'hui, l'Institut Pasteur reste l'un des grands centres de recherche biomédicale du monde. Dix de ses chercheurs ont reçu le prix Nobel, dont Françoise Barré-Sinoussi et Luc Montagnier, récompensés en 2008 pour avoir identifié en 1983 le VIH, le virus du sida. L'Institut travaille aussi sur Ebola, la grippe ou le Covid-19.

Pasteur Enstitüsü bugün de dünyanın önde gelen biyomedikal araştırma merkezlerinden biridir. Araştırmacılarından on kişi Nobel Ödülü almıştır; bunlar arasında 1983'te AIDS virüsü HIV'i tanımladıkları için 2008'de ödüllendirilen Françoise Barré-Sinoussi ile Luc Montagnier de vardır. Enstitü ayrıca Ebola, grip ve Covid-19 üzerine de çalışmaktadır.

Louis Pasteur meurt le 28 septembre 1895 à Villeneuve-l'Étang, près de Paris, entouré de sa famille. L'État lui offre des funérailles nationales à Notre-Dame de Paris. Depuis 1896, il repose dans une crypte de l'Institut Pasteur, décorée de mosaïques qui rappellent ses grandes découvertes. Joseph Meister, l'enfant sauvé de la rage, travaillera plus tard comme gardien à l'Institut, tout près de la tombe de l'homme qui lui avait sauvé la vie.

Louis Pasteur 28 Eylül 1895'te Paris yakınlarındaki Villeneuve-l'Étang'da, ailesinin yanında ölür. Devlet onun için Paris'teki Notre-Dame Katedrali'nde resmî bir cenaze töreni düzenler. 1896'dan beri Pasteur Enstitüsü'nde, büyük keşiflerini anlatan mozaiklerle süslü bir mahzende yatmaktadır. Kuduzdan kurtarılan çocuk Joseph Meister ileride enstitüde bekçi olarak çalışacak, hayatını kurtaran adamın mezarının hemen yanında görev yapacaktır.

1848 : découverte des deux formes « en miroir » de certaines molécules.

1848: bazı moleküllerin "ayna görüntüsü" iki biçiminin keşfi.

1857-1860 : il montre que les fermentations sont dues à des micro-organismes.

1857-1860: mayalanmaların mikroorganizmalardan kaynaklandığını gösterir.

1859-1864 : querelle avec Pouchet et expérience des ballons à col de cygne.

1859-1864: Pouchet ile tartışma ve kuğu boyunlu balon deneyi.

1865 : brevet sur le chauffage du vin, la future pasteurisation.

1865: şarabı ısıtma yöntemi için patent, ileride pastörizasyon adını alacak yöntem.

1865-1870 : étude des maladies des vers à soie, la pébrine et la flacherie.

1865-1870: ipekböceği hastalıkları pebrin ve flaşeri üzerine çalışmalar.

1879-1880 : premier vaccin atténué, contre le choléra des poules.

1879-1880: tavuk kolerasına karşı ilk zayıflatılmış aşı.

1881 : expérience publique du vaccin contre le charbon à Pouilly-le-Fort.

1881: Pouilly-le-Fort'ta şarbon aşısıyla halka açık deney.

1885 : premier traitement contre la rage, sur le petit Joseph Meister.

1885: küçük Joseph Meister'e uygulanan ilk kuduz tedavisi.

1888 : inauguration de l'Institut Pasteur à Paris.

1888: Paris'te Pasteur Enstitüsü'nün açılışı.

Avant Pasteur, on ignorait d'où venaient les maladies contagieuses. On accusait les « miasmes », de mauvaises odeurs censées empoisonner l'air, un déséquilibre des humeurs du corps, ou parfois la colère divine. Pasteur, avec Robert Koch en Allemagne, impose une idée nouvelle : chaque maladie infectieuse est causée par un microbe précis.

Pasteur'den önce bulaşıcı hastalıkların nereden geldiğini kimse bilmiyordu. Suç havayı zehirlediği sanılan kötü kokulara, yani "miyazmalara", vücuttaki sıvıların dengesinin bozulmasına ya da kimi zaman Tanrı'nın gazabına yükleniyordu. Pasteur, Almanya'daki Robert Koch ile birlikte yeni bir fikri kabul ettirir: her bulaşıcı hastalığa belirli bir mikrop yol açar.

Cette idée change la pratique médicale. Dès 1867, le chirurgien britannique Joseph Lister, qui a lu les travaux de Pasteur, désinfecte les plaies et les instruments avec de l'acide phénique : c'est l'antisepsie. Plus tard, on stérilise tout le matériel avant l'opération : c'est l'asepsie. Grâce à ces méthodes, beaucoup moins d'opérés meurent d'une infection.

Bu fikir tıp uygulamasını değiştirir. Daha 1867'de, Pasteur'ün çalışmalarını okumuş olan İngiliz cerrah Joseph Lister yaraları ve aletleri fenik asitle dezenfekte eder: buna antisepsi denir. Daha sonra ameliyattan önce tüm malzeme sterilize edilir: buna da asepsi denir. Bu yöntemler sayesinde ameliyat olanlardan çok daha azı enfeksiyondan ölür.

L'hygiène publique change aussi. Les villes comprennent qu'il leur faut de l'eau potable, des égouts et la désinfection des lieux contaminés. Le choléra et la typhoïde, qui frappaient régulièrement les grandes villes au XIXe siècle, reculent peu à peu.

Halk sağlığı anlayışı da değişir. Kentler temiz içme suyuna, kanalizasyona ve mikrop bulaşmış yerlerin dezenfekte edilmesine ihtiyaç olduğunu anlar. 19. yüzyılda büyük kentleri düzenli olarak vuran kolera ve tifo yavaş yavaş geriler.

La vaccination devient l'une des armes principales de la santé publique. Au XXe siècle apparaissent des vaccins contre la diphtérie, le tétanos, la coqueluche, la poliomyélite ou la rougeole. Grâce à une campagne mondiale, la variole est déclarée éradiquée en 1980. Aujourd'hui, les vaccins évitent chaque année des millions de morts.

Aşılama halk sağlığının başlıca silahlarından biri olur. 20. yüzyılda difteri, tetanos, boğmaca, çocuk felci ve kızamık aşıları ortaya çıkar. Dünya çapında yürütülen bir kampanya sayesinde çiçek hastalığının 1980'de kökünün kazındığı ilan edilir. Bugün aşılar her yıl milyonlarca ölümü önlüyor.

Les découvertes de Pasteur sont aussi à l'origine d'une grande industrie : celle des vaccins, des sérums et, plus tard, des antibiotiques. La pénicilline, découverte par Alexander Fleming en 1928, ne doit rien directement à Pasteur, mais elle repose sur la même idée : combattre des microbes bien identifiés.

Pasteur'ün keşifleri büyük bir sanayinin de doğmasını sağlamıştır: aşı, serum ve daha sonra antibiyotik sanayisi. Alexander Fleming'in 1928'de keşfettiği penisilin doğrudan Pasteur'e bir şey borçlu değildir, ama aynı fikre dayanır: iyi tanımlanmış mikroplarla savaşmak.

Ses travaux ont aussi transformé l'agriculture, l'élevage et l'industrie alimentaire. On faisait déjà des conserves avant lui, mais c'est lui qui a permis de comprendre pourquoi elles se gardaient. Le contrôle des microbes dans les laiteries et les brasseries, le lait pasteurisé vendu dans tous les supermarchés : tout cela découle directement de ses recherches.

Çalışmaları tarımı, hayvancılığı ve gıda sanayisini de dönüştürdü. Konserve ondan önce de yapılıyordu, ama neden bozulmadığını anlamayı sağlayan oydu. Mandıralarda ve bira fabrikalarında mikrop denetimi, her süpermarkette satılan pastörize süt: bunların hepsi doğrudan onun araştırmalarından doğar.

Pasteur était un expérimentateur exigeant. Il comparait toujours un échantillon traité à un échantillon témoin, répétait ses expériences et notait tout dans ses cahiers de laboratoire. Il aimait dire : « Dans les champs de l'observation, le hasard ne favorise que les esprits préparés. »

Pasteur titiz bir deneyciydi. İşlem gören bir örneği her zaman bir kontrol örneğiyle karşılaştırır, deneylerini tekrarlar ve her şeyi laboratuvar defterlerine yazardı. Şunu söylemeyi severdi: "Gözlem alanında şans yalnızca hazırlıklı zihinlerden yanadır."

Son parcours montre aussi l'utilité de la recherche fondamentale. Ce sont ses travaux de chimiste sur les cristaux qui l'ont mené aux fermentations, puis aux microbes et aux vaccins. Pasteur refusait d'ailleurs d'opposer les deux : selon lui, il n'existe pas de sciences appliquées, mais seulement des applications de la science.

Hayat yolu temel araştırmanın ne kadar yararlı olduğunu da gösterir. Onu mayalanmaya, ardından mikroplara ve aşılara götüren, bir kimyacı olarak kristaller üzerine yaptığı çalışmalardı. Pasteur zaten ikisini karşı karşıya koymayı reddederdi: ona göre uygulamalı bilimler diye bir şey yoktur, yalnızca bilimin uygulamaları vardır.

Pasteur était aussi un patriote ardent. On lui attribue la phrase : « La science n'a pas de patrie, mais le savant en a une. » En 1871, après la défaite de la France face à la Prusse, il renvoie à l'université de Bonn le diplôme de docteur honoris causa qu'elle lui avait décerné. Il souhaitait pourtant que ses découvertes profitent à tous, bien au-delà de la France.

Pasteur aynı zamanda ateşli bir vatanseverdi. Şu söz ona atfedilir: "Bilimin vatanı yoktur, ama bilim insanının vardır." 1871'de, Fransa'nın Prusya karşısındaki yenilgisinin ardından Bonn Üniversitesi'nin kendisine verdiği fahri doktora unvanını geri gönderir. Yine de keşiflerinin Fransa'nın çok ötesinde, herkese yararlı olmasını isterdi.

Couvert d'honneurs et de décorations, il reste avant tout un homme de laboratoire. Il dépose bien des brevets, notamment pour la conservation du vin et de la bière, mais il ne cherche pas à s'enrichir avec eux. Il n'était pas modeste pour autant : il défendait ses idées avec vigueur et se montrait parfois très dur avec ses adversaires.

Onurlandırılmış, nişanlara boğulmuş olsa da her şeyden önce bir laboratuvar insanı olarak kalır. Özellikle şarap ve biranın saklanmasıyla ilgili patentler alır, ama bunlarla zengin olmaya çalışmaz. Bu onu alçakgönüllü biri yapmıyordu: fikirlerini büyük bir kararlılıkla savunur, rakiplerine karşı zaman zaman çok sert davranırdı.

En France, Pasteur occupe une place à part dans la mémoire collective. Il incarne le savant bienfaiteur, celui dont les découvertes ont sauvé des vies. Les enfants rencontrent son nom très tôt, sur les bouteilles de lait pasteurisé et dans les livres d'histoire, où l'on raconte encore l'histoire du petit Joseph Meister.

Fransa'da Pasteur toplumsal bellekte ayrı bir yere sahiptir. Hayat kurtaran keşifleriyle iyilikçi bilim insanının simgesidir. Çocuklar onun adıyla çok erken tanışır: pastörize süt şişelerinde ve küçük Joseph Meister'in öyküsünün hâlâ anlatıldığı tarih kitaplarında.

« Pasteur » est l'un des noms de rue les plus répandus en France, et des centaines d'écoles, de lycées et d'hôpitaux portent son nom. Son portrait a figuré sur le billet de 5 francs dans les années 1960 et 1970. Sa maison natale à Dole et sa maison d'Arbois sont aujourd'hui des musées.

"Pasteur", Fransa'da en yaygın sokak adlarından biridir ve yüzlerce okul, lise ve hastane onun adını taşır. Portresi 1960'lı ve 1970'li yıllarda 5 franklık banknotun üzerinde yer aldı. Dole'daki doğduğu ev ve Arbois'daki evi bugün müzedir.

L'Institut Pasteur reste un symbole du prestige scientifique français. C'est une fondation privée, qui emploie aujourd'hui plus de deux mille personnes à Paris et appartient à un réseau d'une trentaine d'instituts dans le monde. Son musée, installé dans l'appartement où Pasteur a passé ses dernières années, est ouvert au public.

Pasteur Enstitüsü, Fransa'nın bilimsel saygınlığının simgesi olmayı sürdürür. Bugün Paris'te iki binden fazla kişinin çalıştığı özel bir vakıftır ve dünya çapında otuz kadar enstitüden oluşan bir ağın parçasıdır. Pasteur'ün son yıllarını geçirdiği dairede kurulan müzesi ziyaretçilere açıktır.

Le nom de Pasteur est même entré dans la langue française. On dit « pasteuriser » et « du lait pasteurisé », et l'adjectif « pastorien » désigne ce qui se rapporte à lui ou à ses méthodes. Quant au mot « vaccin », il vient du latin vacca, la vache, en souvenir de la vaccine de Jenner.

Pasteur'ün adı Fransızcaya bile girmiştir. "Pasteuriser" (pastörize etmek) ve "du lait pasteurisé" (pastörize süt) denir; "pastorien" sıfatı da onunla ya da yöntemleriyle ilgili olan her şeyi anlatır. "Vaccin" (aşı) sözcüğü ise Jenner'ın inek çiçeğinin anısına, Latincede "inek" anlamına gelen vacca'dan gelir.

Louis Pasteur reste l'un des savants qui ont le plus changé la vie de tous les jours. Il a montré que les microbes ne naissent pas de rien, qu'ils provoquent les fermentations et de nombreuses maladies, et qu'on peut les affaiblir pour fabriquer des vaccins. Du lait pasteurisé au vaccin contre la rage, ses découvertes touchent aujourd'hui des milliards de personnes.

Louis Pasteur gündelik hayatı en çok değiştiren bilim insanlarından biri olmaya devam ediyor. Mikropların yoktan var olmadığını, mayalanmalara ve birçok hastalığa yol açtıklarını, aşı yapmak için zayıflatılabileceklerini gösterdi. Pastörize sütten kuduz aşısına kadar keşifleri bugün milyarlarca insanın hayatına dokunuyor.

Son parcours est d'autant plus étonnant qu'il commence loin de la médecine, avec des cristaux observés au microscope. De là, Pasteur est passé aux cuves de betterave, aux ballons à col de cygne, aux vers à soie, aux moutons de Pouilly-le-Fort et enfin au petit Joseph Meister. Chaque étape est partie d'un problème concret, et chacune a ouvert la voie à la suivante.

Hayat yolu, tıptan çok uzakta, mikroskop altında incelenen kristallerle başladığı için daha da şaşırtıcıdır. Pasteur oradan pancar fıçılarına, kuğu boyunlu balonlara, ipekböceklerine, Pouilly-le-Fort'un koyunlarına ve sonunda küçük Joseph Meister'e ulaştı. Her adım somut bir sorundan yola çıktı ve her biri bir sonrakinin önünü açtı.